คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลร่วมแบ่งปันความรู้กับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคามและโรงพยาบาลมหาสารคาม พัฒนาเมืองสมุนไพร (Herbal City)


 

อาจารย์ ดร.ภก.ภานุพงษ์ พงษ์ชีวิน ภาควิชาเภสัชพฤกษศาสตร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล และอาจารย์ ดร.ภญ.ธนิกา ปฐมวิชัยวัฒน์ ได้ร่วมให้คำปรึกษาและวางแผนการพัฒนาพืชสมุนไพรและการสำรวจพืชสมุนไพรในเขตพื้นที่จังหวัดมหาสารคาม แก่กลุ่มงานการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคามและโรงพยาบาลมหาสารคาม ตามที่จังหวัดมหาสารคามได้รับคัดเลือกจากกระทรวงสาธารณสุขให้เป็น 1 ใน 12 เมืองสมุนไพร (Herbal City) ของประเทศ

การทำงานในพื้นที่จังหวัดมหาสารคามในช่วงแรกนั้น ทีมอาจารย์ภาควิชาเภสัชพฤกษศาสตร์ได้ทำการฝึกอบรมทักษะที่จำเป็นสำหรับการทำงานในภาคสนามแก่บุคลาการจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคามและโรงพยาบาลมหาสารคาม ซึ่งประกอบด้วยทักษะต่างๆ ที่จำเป็น ได้แก่ การสำรวจพืชสมุนไพร การเก็บตัวอย่างพืชเพื่อการระบุชื่อวิทยาศาสตร์ที่ถูกต้อง การสัมภาษณ์หมอยาพื้นบ้าน การจดบันทึกข้อมูล และการคัดเลือกพืชสมุนไพรหรือตำรับสมุนไพรที่มีศักยภาพในการพัฒนาต่อยอดในด้านการวิจัยและการสร้างนวัตกรรมพืชสมุนไพร

การสำรวจพืชสมุนไพรภาคสนามในครั้งนี้ที่ป่าชุมชนโคกหินลาด อ.เมือง จ.มหาสารคาม มีนักศึกษาระดับปริญญาตรี และบัณฑิตศึกษา ติดตามทีมอาจารย์เข้าไปเรียนรู้การทำงานในพื้นที่ครั้งนี้ด้วย ซึ่งนับเป็นการเรียนรู้แบบ Active Learning ที่กระตุ้นให้นักศึกษาเกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ ผ่านการเรียนรู้จากสภาพปัญหาจริง นำไปสู่การวางแผนงานเพื่อแก้ปัญหาที่สอดคล้องกับบริบทด้านเศรษฐกิจและสังคมของพื้นที่ ประสบการณ์การเรียนรู้นอกห้องเรียนทำให้นักศึกษาที่ร่วมออกภาคสนามเกิดความตระหนักถึงแนวทางการศึกษาวิจัยพืชสมุนไพรที่ตอบโจทย์ความต้องการของสังคม บทบาทของบุคลากรสาธารณสุขในการพัฒนางานด้านสมุนไพรและการอนุรักษ์องค์ความรู้ของหมอยาพื้นบ้านเพื่อป้องกันองค์ความรู้พื้นบ้านที่มีคุณค่าสูญหาย การสำรวจในครั้งนี้ได้ทำการบันทึกองค์ความรู้ของพืชสมุนไพรหลายชนิด อาทิ ต้นพังคี (ชื่อวิทยาศาสตร์ Croton crassifolius Geiseler วงศ์ Euphorbiaceae) ซึ่งเป็นพืชที่พบได้ทั่วไปในพื้นที่ป่าที่ทำการสำรวจ หมอยาพื้นบ้านให้ข้อมูลว่ารากของพืชชนิดนี้ช่วยขับลม แก้จุกเสียดได้ผลเป็นอย่างดี โดยการฝนกับน้ำดื่ม ต้นแปบกวาง ซึ่งเป็นไม้เลื้อย มีใบเป็นใบประกอบ และอยู่ระหว่างขั้นตอนการระบุชื่อวิทยาศาสตร์ให้ถูกต้อง เป็นสมุนไพรตัวเก่งสำหรับรักษาแผลในปาก ที่หมอยาพื้นบ้านใช้มาเป็นเวลานาน โดยการนำรากมาฝนกับน้ำทาบริเวณแผล นอกจากนี้ยังสามารถบันทึกตำรับยาพื้นบ้านอีกจำนวนมากจากการสัมภาษณ์หมอยาพื้นบ้านและการสำรวจในครั้งนี้

โจทย์สำคัญของการทำงานคือ การคัดเลือกพืชสมุนไพรหรือตำรับยาสมุนไพรที่มีศักยภาพอ้างอิงตามองค์ความรู้พื้นบ้านโดยอาศัยกระบวนการวิจัยทางวิทยาศาสตร์เป็นเครื่องมือหลัก เพื่อพัฒนาไปสู่การสร้างนวัตกรรมพืชสมุนไพร

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล มุ่งเน้นจัดการเรียนการสอนแบบ Active Learning ที่มีคุณภาพและการทำวิจัยที่ตอบโจทย์ตรงกับความต้องการของสังคมโดยการลงไปศึกษาในพื้นที่เพื่อให้เกิดความเข้าใจถึงสภาพปัญหาที่แท้จริง รวมถึงบริบททางเศรษฐกิจและสังคมที่เกี่ยวข้อง และการบริการวิชาการแก่ประชาชน ภาคเอกชน และหน่วยงานราชการต่างๆ โดยโครงการเมืองสมุนไพร (Herbal City) ของจังหวัดมหาสารคามเป็นโครงการของกระทรวงสาธารณสุข ที่คณะเภสัชศาสตร์มีบทบาทในการให้คำปรึกษาสำหรับการวางแผนดำเนินงานให้มีเป้าหมายที่ชัดเจน และการฝึกฝนทักษะของบุคลากรสาธารณสุขในพื้นที่จังหวัดมหาสารคามให้มีทักษะที่สามารถดำเนินได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเป้าหมายสูงสุดที่ต้องการคือ การพัฒนาต่อยอดองค์ความรู้พื้นบ้านเป็นนวัตกรรมสมุนไพรเพื่อให้จังหวัดมหาสารคามเป็นเมืองสมุนไพร (Herbal City) ที่สามารถยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ได้อย่างแท้จริง